Zaczyna się zwykle od komentarza pod artykułem. Albo od rozmowy przy rodzinnym stole. Albo od posta w mediach społecznościowych, pod którym w ciągu godziny pojawia się 340 serduszek. Temat zawsze ten sam: uchodźcy i migranci sięgający po nasze świadczenia. Wersja krótka: oni kradną. Wersja rozbudowana: oni kradną i jeszcze są z tego dumni. Problem w tym, że dane mówią coś zupełnie innego. I że wielu z nas woli nie sprawdzać ich.
Zacznijmy od pytania, które rzadko pada: co trzeba zrobić, żeby w Polsce dostać pomoc społeczną jako
cudzoziemiec? Otóż: całkiem sporo. Osoba ubiegająca się o azyl, która czeka na decyzję, dostaje schronienie w ośrodku i kilkadziesiąt złotych miesięcznie na
podstawowe potrzeby. Nie jest to kwota, za którą da się wygodnie żyć i nie jest to kwota, za którą ktokolwiek planuje przyjeżdżać tysiące kilometrów.¹ Pełna pomoc integracyjna, na przykład Indywidualny Program Integracji przysługuje dopiero osobom, które dostały status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą. I trwa maksymalnie 12 miesięcy.² Potem kończy się formalnie i dana osoba musi radzić sobie sama. „Turystyka zasiłkowa” do Polski? Polska nie jest krajem, do którego uchodźcy przyjeżdżają po zasiłki. Polska jest krajem, do którego przyjeżdżają do pracy.
Dane ZUS z końca 2024 roku pokazują, że liczba cudzoziemców ubezpieczonych w Polsce wynosi niemal 1,2 miliona osób. W ciągu ostatniej dekady liczba ta wzrosła ponad dziesięciokrotnie.³ To nie są osoby pobierające zasiłki. To są osoby płacące składki.
Ten mit jest wyjątkowo trwały i wyjątkowo niesprawiedliwy. Raport Narodowego Banku Polskiego z 2023 roku bada sytuację uchodźców z Ukrainy szczegółowo. Wśród tych, którzy korzystali ze świadczeń społecznych jako jednego ze źródeł utrzymania, regularna pomoc rzeczowa dotyczyła 19%
uchodźców. Wśród osób powyżej 60. roku życia istotnie więcej.⁴ Brzmi jak dużo? Może. Ale warto zestawić to z faktem, że z Ukrainy wyjechały głównie kobiety
z dziećmi, często bez partnera, bez znajomości języka, z zerową siecią kontaktów. Pytanie nie brzmi: dlaczego korzystały ze wsparcia? Pytanie brzmi: dlaczego ktokolwiek jest zdziwiony, że potrzebowały czasu, żeby stać się samowystarczalne? Raport IRC z pierwszego kwartału 2024 roku pokazuje, że zaledwie 9% uchodźców z Ukrainy w Polsce korzysta z ofert telekomunikacyjnych przeznaczonych dla osób o niskich dochodach, podczas gdy wśród Polaków robi tak zdecydowana większość.⁵ To niekoniecznie dobrze świadczy o sile nabywczej uchodźców, ale przynajmniej obala teorię o luksusowym życiu na koszt państwa.
To jeden z tych mitów, które najłatwiej obalić i które mimo to najdłużej żyją. GUS publikuje regularne dane o cudzoziemcach pracujących w Polsce. Na koniec września 2024 roku pracowało ich ponad milion pięćdziesiąt dwa tysiące. Ich udział w ogólnej liczbie pracujących
wyniósł 6,8% i systematycznie rośnie. Cudzoziemcy płacą podatek dochodowy. Płacą VAT przy każdym zakupie. Płacą składki do ZUS,
które finansują emerytury. Polskie emerytury. Eksperci ZUS od lat wskazują, że bez migrantów z zagranicy polski system emerytalny będzie miał poważny problem z bilansowaniem wypłat. To nie jest opinia polityczna. To arytmetyka. Skąd się biorą te mity? Mity o migrantach i pomocy społecznej nie biorą się z próżni. Biorą się z braku danych w przestrzeni publicznej, z mediów, które chętniej piszą o aferach niż o statystykach, oraz z polityków, którzy odkryli, że strach jest skutecznym narzędziem mobilizacji wyborców. I z czegoś jeszcze: z niewidzialności migrantów w codziennym życiu. Widzimy ich na placu budowy, w kuchni restauracji, za kierownicą Ubera. Rzadziej widzimy ich jako sąsiadów, rodziców dzieci w szkołach, członków tej samej wspólnoty. Kiedy ktoś jest dla nas abstrakcją, łatwo mu przypisać każdą rolę, także rolę pasożyta.
Autor: Dr Karol Wilczyński – badacz i wykładowca Jagiellońskie Centrum Studiów Migracyjnych. Prowadzi kanał na Instagramie @wilczynski. karol oraz autorski newsletter „Inna Perspektywa”. Jest zaangażowany w działania na rzecz uchodźców i tworzenia rzetelnej polityki migracyjnej od wielu lat, aktualnie w ramach Fundacji Pol.
Projekt finansowany przez Komisję Europejską w ramach Programu Równych Praw realizowanego ze środków programu CERV finansowanego ze środków Komisji Europejskiej w ramach programu „Obywatele, Równość, Prawa i Wartości” na lata 2021 – 2027.
Sfinansowane ze środków UE. Wyrażone poglądy i opinie są jedynie opiniami autora lub autorów i niekoniecznie odzwierciedlają poglądy i opinie Unii Europejskiej lub Komisji Europejskiej. Unia Europejska ani organ przyznający nie ponoszą za nie odpowiedzialności.
#ProgramRównychPraw #RównePrawa
¹ Urząd do Spraw Cudzoziemców, Pomoc socjalna dla osób ubiegających się o ochronę międzynarodową w Polsce, gov.pl/udsc
² Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej, Indywidualny Program Integracji dla cudzoziemców, gov.pl
³ Zakład Ubezpieczeń Społecznych (2024), Cudzoziemcy w polskim systemie ubezpieczeń społecznych
⁴ Narodowy Bank Polski (2023), Sytuacja życiowa i ekonomiczna uchodźców z Ukrainy w Polsce
⁵ International Rescue Committee (IRC), Ukraine Refugee Response Poland Factsheet, Q1 2024
Jednocześnie, informujemy, że Państwa zgoda może zostać cofnięta w dowolnym momencie przez wysłanie wiadomości e-mail na adres emic@emic.com.pl.
Informujemy, że nie są Państwo profilowani. Państwa dane nie będą przekazywane do państwa trzeciego lub organizacji międzynarodowej.
Administratorem podanych danych osobowych jest Fundację EMIC, ul. Jagodowa 37, 87-100 Toruń. Kontakt z nami emic@emic.com.pl. Więcej informacji o przetwarzaniu twoich danych osobowych przez nas i twoich uprawnieniach znajdziesz na stronie Polityki prywatności.
Wszystkie pola są obowiązkowe.
